Erteleme: Tembellik mi, Tuzak mı?
Matematik dersini ertelemek çoğunlukla tembellik değil, eksik ön bilgiden kaynaklanan kaçınma davranışıdır. Zinciri nasıl kırabiliriz?
"Bunu yarın yapayım." "Biraz daha izleyeyim, sonra başlarım." "Bu ders çok zor, anlayamam ki nasıl olsa."
Erteleme, sıklıkla tembellikle özdeşleştirilir. Oysa araştırmalar farklı bir resim çiziyor: erteleme çoğunlukla başarısızlık korkusundan, yetkinlik kaygısından ya da eksik ön bilgilerden kaynaklanan bir kaçınma davranışıdır. Duygu düzenleme güçlüğü de bu süreçte önemli bir rol oynuyor olabilir.
Matematik Ertelemesinin Ardındaki Asıl Neden
Matematik öğrencilerinin erteleme döngüsüne girmesinin en yaygın nedenlerinden biri önkoşul öğrenme eksiklikleridir. Bir örnek:
- Çarpım tablosunu tam öğrenemeyen öğrenci bölmede zorlanır.
- Bölmede zorlanan öğrenci dikdörtgenin çevresini hesaplarken takılır.
- Takılan öğrenci masaya oturur, yapamadığını görür ve "sona bırakayım" der.
- Erteleme başlar. Ve her ertelemeyle birlikte "yapamam" hissi pekişir.
Bu döngüde sorun tembellik değil; çözülmesi gereken somut bir öğrenme eksiğidir.
Asıl Sorunu Bulmak
Ertelemenin önüne geçmek için önce hangi konunun gerçekten anlaşılmadığını tespit etmek gerekir. Bir öğretmene ya da güvenilir bir kaynağa şu soruyu sormaktan çekinmeyin:
"Bu konuyu anlayabilmem için önceden ne bilmem gerekiyor?"
Bu soru, zincirleme eksiklikleri gün yüzüne çıkarır ve çalışma planını somutlaştırır. Önce o eksiği kapatın; hedef konuya o zaman gidin.
Zinciri Kırma Yöntemi
Barış Özcan'ın popülerleştirdiği bu yaklaşım —ki temeli BJ Fogg'un küçük davranış modeline dayanıyor— hedef büyüklüğünü değil alışkanlık sürekliliğini ön plana alıyor.
Uygulaması basit:
- Her gün yalnızca 10 dakika matematik çalışmayı hedef alın. Daha fazla değil.
- Her tamamlanan günü bir takvimde işaretleyin — görsel bir zincir oluşur.
- Tek kural: zinciri kırmamak.
- İlk 30 günden sonra süreyi 20 dakikaya çıkarın.
Bu yaklaşımın gücü, küçük başarıların "yapabilirim" duygusunu pekiştirmesinden geliyor. Özgüven, ertelemenin panzehiridir.
Matematiğe Uygulaması
Çarpım tablosunu bilemeyen öğrenci için reçete şöyle görünebilir: ilk hafta her gün 10 dakika çarpım pratiği (tabloya bakarak bile olsa). İkinci haftadan itibaren bakmadan dene. Bir ay sonra bölme problemlerine dön. Muhtemelen o döngü kırılmış olacak.
Son Söz
Ertelemeyi "tamamlanmış bir göreve" dönüştürün: masaya oturun, tek bir küçük adımı atın, bitirin. Yarın değil, şimdi. Beş dakika bile olsa.
Çünkü başlamak, çoğunlukla devam etmenin en zor adımıdır.